Angina u dzieci – objawy, przyczyny, leczenie. Co na anginę u dziecka?

Angina u dzieci to ostre zapalenie migdałków podniebiennych o podłożu bakteryjnym. Zaczyna się gwałtownie i od razu mocno: wysoka gorączka, silny ból gardła, odmowa jedzenia. Rodzic zwykle od razu widzi, że to nie jest zwykłe przeziębienie. Trudniejsze pytanie brzmi inaczej: czy dziecko potrzebuje antybiotyku. Poniżej znajdziesz odpowiedź, razem z zasadami postępowania u najmłodszych pacjentów.

Angina u dzieci – objawy

Angina u dzieci objawia się nagłym bólem gardła i gorączką powyżej 38 stopni, przy braku kataru i kaszlu. Ta nieobecność objawów kataralnych jest ważniejsza, niż się wydaje. Infekcja wirusowa niemal zawsze daje katar lub kaszel. Zakażenie bakteryjne atakuje punktowo gardło, więc nos pozostaje drożny.

Migdałki podniebienne są powiększone, żywoczerwone i pokryte białym lub żółtawym nalotem. Rodzice opisują go jako biały nalot widoczny po oświetleniu gardła latarką. Na podniebieniu miękkim pojawiają się drobne wybroczyny, czyli punktowe czerwone plamki.

Węzły chłonne szyjne przednie powiększają się i stają się bolesne przy dotyku. Dziecko protestuje, gdy dotykasz jego szyi pod kątem żuchwy. Bakterie z migdałków trafiają do naczyń chłonnych, a węzeł odpowiada obrzękiem i tkliwością.

Angina u dzieci daje objawy brzuszne, których nie widuje się u dorosłych. Ból brzucha, nudności oraz wymioty pojawiają się u znacznej części małych pacjentów. Bywa, że ból brzucha jest pierwszą skargą dziecka, a gardło boli dopiero w drugiej kolejności. Charakterystyczny jest też nieprzyjemny zapach z ust i obłożony język, przybierający po kilku dniach malinową barwę.

Osobnym sygnałem jest zmiana zachowania przy piciu. Dziecko z anginą odsuwa kubek po pierwszym łyku. Przełykanie boli na tyle mocno, że młodsze dzieci zaczynają ślinić się zamiast połykać ślinę. Ta obserwacja mówi w gabinecie więcej niż opis objawów, bo dziecko rzadko potrafi nazwać natężenie bólu.

Angina u dzieci – przyczyny

Przyczyną anginy u dzieci jest zakażenie paciorkowcem beta-hemolizującym grupy A, czyli bakterią Streptococcus pyogenes. Ten drobnoustrój odpowiada za większość bakteryjnych zapaleń migdałków w wieku szkolnym. Bakteria przylega do nabłonka migdałków i wytwarza toksyny uszkadzające tkankę. Organizm odpowiada gwałtownym stanem zapalnym, stąd nagły początek i wysoka gorączka.

Zakażenie szerzy się drogą kropelkową, przez kaszel i bliski kontakt. Wystarczy jedno chore dziecko w grupie przedszkolnej, żeby w ciągu tygodnia zachorowało kilkoro kolejnych. Okres wylęgania trwa od dwóch do pięciu dni, więc rodzic zwykle nie kojarzy źródła zakażenia.

Szczyt zachorowań na anginę u dzieci przypada między piątym a piętnastym rokiem życia. Powód jest immunologiczny. Migdałki młodszego dziecka nie mają jeszcze dojrzałych receptorów, do których przylega ta bakteria. Poniżej trzeciego roku życia bakteryjne zapalenie migdałków zdarza się rzadko, a większość infekcji gardła ma wtedy tło wirusowe.

Nosicielstwo paciorkowca w rodzinie podtrzymuje nawroty. Część osób nosi bakterię w gardle bez żadnych objawów. Taki domownik zaraża dziecko raz po raz, mimo prawidłowo prowadzonego leczenia. Gdy angina u dziecka wraca w krótkich odstępach, badanie obejmuje rodzeństwo i rodziców.

Przerost migdałków sprzyja nawracającym zakażeniom. Powiększona tkanka ma głębokie krypty, czyli szczeliny w powierzchni migdałka. Zalegają w nich resztki pokarmowe i bakterie, a naturalne oczyszczanie migdałka przestaje wystarczać. Podobny mechanizm dotyczy dzieci z przerośniętym trzecim migdałkiem.

Angina u dzieci a wirusowe zapalenie gardła

Anginę u dzieci odróżnia od infekcji wirusowej zestaw czterech cech: gorączka powyżej 38 stopni, brak kaszlu, powiększone tkliwe węzły szyjne, wysięk na migdałkach. Im więcej cech występuje razem, tym większe prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcowego. Wiek od trzech do czternastu lat dodatkowo zwiększa to prawdopodobieństwo.

Wirusowe zapalenie gardła wygląda inaczej. Gorączka jest niższa, ból gardła narasta stopniowo, dołącza katar albo chrypka. Migdałki bywają zaczerwienione, lecz bez wyraźnego wysięku. Taka infekcja mija samoistnie i antybiotyk jej nie skraca.

Ocena kliniczna nie wystarcza do rozpoznania. Potwierdzeniem jest wymaz z gardła albo szybki test antygenowy, wykonywany na miejscu w gabinecie. Test wykrywa antygen paciorkowca w wydzielinie z migdałków, a wynik jest gotowy w kilkanaście minut.

Skala punktowa przestaje działać u dziecka poniżej trzeciego roku życia. Maluch nie zgłasza bólu gardła, gorączkuje przy każdej infekcji wirusowej, a jego węzły chłonne bywają powiększone stale. Diagnostyka opiera się wtedy na badaniu laryngologicznym, nie na punktacji.

Angina u dzieci – leczenie

Leczenie anginy u dzieci opiera się na antybiotyku podawanym przez pełne dziesięć dni. Lekiem pierwszego wyboru pozostaje fenoksymetylopenicylina, podawana doustnie dwa razy dziennie. Działa wybiórczo na paciorkowca, bez niszczenia całej flory bakteryjnej przewodu pokarmowego. Przy potwierdzonej alergii lekarz sięga po cefalosporynę albo makrolid.

Skrócenie kuracji jest najczęstszym błędem w leczeniu anginy u dziecka. Gorączka spada po dwóch dniach, ból gardła słabnie, dziecko wraca do zabawy. Rodzic odstawia lek, uznając chorobę za pokonaną. Tymczasem krótsza kuracja usuwa objawy, lecz nie eradykuje paciorkowca z gardła. Eradykacja oznacza całkowite wyeliminowanie bakterii, a nie samo wyciszenie stanu zapalnego. Tylko ona chroni przed gorączką reumatyczną i przed zapaleniem nerek.

Antybiotyk bez potwierdzenia bakteryjnego tła szkodzi. Podawanie go „na wszelki wypadek” przy każdym bólu gardła wywołuje oporność bakterii i zaburza mikroflorę przewodu pokarmowego. Zasada jest jednoznaczna: najpierw wymaz albo szybki test, potem recepta. Szerzej opisaliśmy to przy okazji anginy ropnej, gdzie ropny wysięk kusi do sięgnięcia po antybiotyk od razu.

Kontrolny wymaz po leczeniu dotyczy tylko wybranych dzieci: z nawrotami albo z objawami utrzymującymi się mimo pełnej kuracji. U pozostałych pacjentów ustąpienie objawów wystarcza za dowód skuteczności.

Co na anginę dla dziecka?

Na anginę dla dziecka podaje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, razem z intensywnym nawadnianiem. Paracetamol oraz ibuprofen obniżają gorączkę i realnie zmniejszają ból gardła. Dawkę przelicza się na masę ciała dziecka, nie na jego wiek. Te leki wspierają antybiotyk, lecz go nie zastępują.

Nawadnianie decyduje o samopoczuciu dziecka w pierwszych dobach choroby. Ból przełykania zniechęca do picia, a gorączka zwiększa utratę płynów. Podawaj chłodne płyny małymi porcjami, bo chłód działa miejscowo znieczulająco na błonę śluzową.

Domowe postępowanie przy anginie u dziecka obejmuje kilka prostych zasad:

• dieta półpłynna i chłodna: kisiel, jogurt, zupa krem o temperaturze pokojowej,
• rezygnacja z potraw kwaśnych, ostrych i twardych, które drażnią migdałki,
• płukanie gardła roztworem soli u dzieci powyżej szóstego roku życia,
• nawilżanie powietrza w sypialni i odpoczynek przez cały okres gorączkowy.

Kwas acetylosalicylowy jest u dzieci przeciwwskazany. Podany przy infekcji może wywołać zespół Reye’a, czyli ciężkie uszkodzenie wątroby i mózgu. Ostrożności wymagają też pastylki do ssania, bo u młodszych dzieci grożą zakrztuszeniem.

Zioła i syropy nie leczą anginy paciorkowcowej. Łagodzą podrażnienie gardła, jednak nie eliminują bakterii z migdałków. Rodzice pytają o nie najczęściej trzeciego dnia choroby. Odpowiedź pozostaje ta sama: preparaty osłonowe są dodatkiem, antybiotyk jest leczeniem.

Jak leczyć anginę u niemowlaka?

Anginę u niemowlaka leczy się wyłącznie pod kontrolą lekarza, po zbadaniu dziecka. Samodzielne podawanie leków w tej grupie wiekowej jest niebezpieczne. Niemowlę nie zgłasza bólu gardła, a jego objawy są nieswoiste: gorączka, płacz, odmowa ssania, senność.

Bakteryjne zapalenie migdałków u niemowlaka zdarza się rzadko. Migdałki podniebienne w pierwszym roku życia są słabo rozwinięte, więc paciorkowiec ma ograniczone możliwości kolonizacji. Większość infekcji gardła w tym wieku ma tło wirusowe.

Największym zagrożeniem przy anginie u niemowlaka jest odwodnienie. Dziecko odmawia piersi lub butelki, bo ssanie sprawia mu ból. Utrata płynów postępuje szybciej niż u starszego dziecka, bo mniejszy organizm ma mniejsze rezerwy. Obserwuj liczbę mokrych pieluch, napięcie ciemiączka i wilgotność śluzówek jamy ustnej.

Gorączka u niemowlęcia poniżej trzeciego miesiąca życia wymaga pilnej konsultacji. To zasada bez wyjątków, bo zakażenie przebiega wtedy skąpoobjawowo, a pogorszenie następuje w ciągu godzin. Nasz laryngolog dziecięcy we Wrocławiu bada niemowlęta sprzętem dobranym rozmiarem do małego pacjenta. Gdy dziecko przestaje przyjmować płyny, konieczne staje się nawodnienie dożylne w warunkach szpitalnych.

Angina u dzieci – ile trwa i kiedy przestaje zarażać?

Angina u dziecka leczonego antybiotykiem ustępuje objawowo w ciągu dwóch do trzech dni. Gorączka spada pierwsza, ból gardła słabnie nieco później. Powiększone węzły chłonne utrzymują się najdłużej, czasem przez dwa tygodnie. Ich obecność po kuracji nie oznacza nawrotu.

Dziecko przestaje zarażać po dobie skutecznej antybiotykoterapii. Po tym czasie paciorkowiec w wydzielinie z gardła traci zakaźność dla otoczenia. Bez leczenia chore dziecko zaraża przez dwa do trzech tygodni. To dlatego angina przechodzi przez grupę przedszkolną falami.

Powrót do przedszkola jest możliwy po ustąpieniu gorączki i po pełnej dobie przyjmowania antybiotyku. Zbyt wczesny powrót przedłuża rekonwalescencję i sprzyja nawrotom. W domu wymień dziecku szczoteczkę do zębów po dwóch dobach leczenia, bo bakterie przeżywają we włóknach.

Powikłania anginy u dzieci – sygnały alarmowe

Powikłania anginy u dzieci dzielą się na miejscowe oraz późne, narządowe. Miejscowe rozwijają się w trakcie choroby, gdy zakażenie przekracza torebkę migdałka. Późne pojawiają się po kilku tygodniach i wynikają z reakcji układu odpornościowego na antygeny bakterii.

Ropień okołomigdałkowy jest najczęstszym powikłaniem miejscowym. Ropa gromadzi się w przestrzeni między migdałkiem a mięśniami gardła. Objawy są charakterystyczne: ból nasilony po jednej stronie, szczękościsk, mowa „kluskowata”, ból promieniujący do ucha. Taki stan wymaga natychmiastowej interwencji laryngologicznej, bo ropień sam się nie wchłonie. Nieleczona angina bywa też źródłem ropnego zapalenia ucha środkowego.

Późne powikłania poparciorkowcowe obejmują gorączkę reumatyczną i ostre kłębuszkowe zapalenie nerek. Przeciwciała skierowane przeciw bakterii atakują wtedy własne tkanki dziecka: stawy, mięsień sercowy albo kłębuszki nerkowe. Pełna kuracja antybiotykiem redukuje to ryzyko niemal do zera.

Zgłoś się pilnie z dzieckiem, gdy zauważysz którykolwiek z poniższych sygnałów:

• trudność w otwarciu ust albo ślinotok przy zachowanej przytomności,
• gorączka utrzymująca się mimo trzech dni antybiotykoterapii,
• narastający obrzęk szyi albo ból promieniujący do ucha,
• odmowa przyjmowania płynów, senność, ciemny mocz.

Nawracająca angina u dziecka – kiedy usunięcie migdałków?

Nawracająca angina u dziecka kwalifikuje się do leczenia zabiegowego, gdy epizody powtarzają się siedem razy w roku, pięć razy rocznie przez dwa lata albo trzy razy rocznie przez trzy lata. Liczy się przy tym wyłącznie epizod udokumentowany, czyli potwierdzony badaniem lekarskim oraz wymazem. Sam ból gardła zgłoszony przez rodzica nie wchodzi do tej puli.

Kryteria ilościowe nie zamykają jednak decyzji. Lekarz ocenia dodatkowo przebyty ropień okołomigdałkowy oraz wpływ choroby na rozwój dziecka. Częste nieobecności w szkole i przewlekłe osłabienie przechylają decyzję w stronę zabiegu, mimo mniejszej liczby epizodów.

Tonsillektomia, czyli całkowite usunięcie migdałków podniebiennych, pozostaje rozwiązaniem przy nawracającej anginie u dziecka. Zabieg eliminuje ognisko zakażenia razem z tkanką, w której bakterie zalegają. Odporność dziecka nie ucierpi, bo pozostałe elementy pierścienia chłonnego gardła przejmują funkcję obronną.

Tonsillotomia jest zabiegiem częściowym i ma inne wskazanie. Chirurg zmniejsza wtedy objętość migdałków, zostawiając ich fragment razem z torebką. To rozwiązanie dla dziecka z przerostem utrudniającym oddychanie, u którego infekcje nie dominują w obrazie choroby.

Angina u dzieci – leczenie w ENT Care we Wrocławiu

Leczenie anginy u dzieci w ENT Care zaczyna się od konsultacji laryngologicznej z badaniem gardła i migdałków. Lekarz ocenia rozmiar migdałków, charakter nalotu oraz stan węzłów chłonnych szyi. Badanie obejmuje też nos i uszy, bo zakażenie przechodzi na sąsiednie struktury.

Wymaz z gardła wykonujemy na miejscu, podczas tej samej konsultacji. Pobranie materiału trwa kilka sekund i jest dla dziecka nieprzyjemne, lecz bezbolesne. Wynik przesądza o włączeniu antybiotyku albo o rezygnacji z niego.

Przy nawracającej anginie u dziecka oceniamy małego pacjenta pod kątem leczenia zabiegowego. Nasi laryngolodzy dziecięcy pracują z dziećmi na co dzień, więc badanie endoskopowe przeprowadzamy w spokojnej atmosferze, bez sedacji. Rodzic dostaje jasną informację: obserwacja, leczenie zachowawcze albo kwalifikacja do zabiegu. Koszty konsultacji i badań znajdziesz w naszym cenniku.

Dziecko z bólem gardła i gorączką potrzebuje diagnozy w ciągu doby, nie za dwa tygodnie. Nie zwlekaj. Skontaktuj się z rejestracją ENT Care i umów się na pilną konsultację.

Umów wizytę online przez ZnanyLekarz